De Wachter

De Wachter

Koren- en oliemolen De Wachter in Zuidlaren is in 1851 gebouwd door de familie van Bon uit Midlaren. De korenmolen, een achtkantige stellingmolen, is een gecombineerde koren- en oliemolen. Dat wil zeggen dat er niet alleen graan werd gemalen, maar dat er ook een olieslagerij was. Beide werden aangedreven door windkracht.

In 1895 is de molen gekocht door de familie Medendorp uit Zuidlaren. Medendorp was vooruitstrevend en ging moderniseren. De molen werd in 1898 uitgebreid met een specerijenmaalderij. Omdat er ook bij windstil weer brood op de plank moest komen, werden er in datzelfde jaar twee stoommachines gebouwd. De ene wekte elektriciteit op voor de olieslagerij, de andere dreef via drijfriemen de specerijenmaalderij aan. Vanaf 1906 werden ook de oliewringers hiermee aangedreven.

De Wachter kreeg daarmee de eerste door stoom aangedreven energievoorziening. In die tijd heel bijzonder, want in het dorp Zuidlaren kreeg men pas in 1921 elektriciteit. In 1923 is de molen overgegaan op elektriciteit uit het openbare net in Zuidlaren en werden de stoommachines buiten gebruik gesteld. Voor het malen van graan bleef de molen wel afhankelijk van de wind.

De teloorgang van molens

In de jaren dertig moesten veel Nederlandse molens stoppen met concurreren met de industrie en raakten in verval. Van de ongeveer tienduizend molens in Nederland zijn er vandaag de dag nog zo’n duizend over, waarvan er nog maar vijfhonderd maalbaar zijn. Zo raakte ook “De Wachter” in verval. In de jaren twintig werden de oliemolen en de specerijenmolen gesloten en werden veel onderdelen van de molen gesloopt, waaronder de stoommachines. In 1950 besloot molenaar Medendorp ook de korenmolen te sluiten. Het einde voor “De Wachter” lijkt dan nabij.

Restauratie, een kwestie van lange adem

De kleinzoon van Jan Medendorp, J.D.(Diek) Medendorp, heeft in 1989 de molen overgedragen aan de Stichting Koren- en Oliemolen “De Wachter”.  Deze stichting heeft de molen verder gerestaureerd en de oorspronkelijke aanwezige stoomaandrijving teruggebracht. Een eerste uitbreiding met een bakkerij en bakkerswinkel heeft het mogelijk gemaakt het hele proces “Van koren tot brood” zichtbaar te maken. Er zijn hierna nog meerdere (werkende) stoommachines geïnstalleerd. Inmiddels is in een 2e uitbreiding een aantal dorpsberoepen en -ambachten (smid, klompenmaker, stelmaker, schoenmaker, boer) samengebracht.  Er is ook een grote verzameling gebruiksvoorwerpen (boerderij, gereedschappen, huishouding) tentoongesteld. Daarmee is De Wachter inmiddels veel meer dan een molen. Museum de Wachter is uitgegroeid tot een waar beleefpark voor jong en oud.

De olieslagerij in bedrijf

Een grote groep vrijwilligers is in en buiten het seizoen in de weer om de cultuurhistorie en ambachtelijkheid van “De Wachter” te bewaren en toegankelijk te maken voor huidige en toekomstige generaties.